In Memoriam

Herinneringen van Annelies Paanakker

In de periode tussen 1965 en 1970, na mijn afgeronde studie bij Piet Kee, heb ik het voorrecht gehad mij verder muzikaal te ontplooien bij Cor Kee. Later viel mij de geweldige eer ten deel nieuwe composities als eerste te vertolken. Kee had een sterke persoonlijkheid en wist je te inspireren. Op les deed je veel meer dan je van jezelf verwachtte. Als het thuis niet lukte, ging het op les subliem. Hij gebruikte vaak voorbeelden uit de keuken: "een beetje peper erbij, wat zout en nog een snufje paprika"!

Hoogtepunten waren toch wel in juli '75 Amsterdam 700 jaar lusthof, een door Cor Kee geheel met de hand geschreven boekwerk, voorzien van composities en verhalen over Amsterdam. Zelfs de notenbalken zijn uit de vrije hand getrokken. Het werk werd door Donemus in facsimile uitgegeven. Kee introduceerde het persoonlijk in de Oude Kerk te Amsterdam en bracht daarbij tevens de oude wandel traditie terug in de kerk. Het publiek verzamelde zich ongedwongen bij de orgels en rond een klavecimbel, waarop ik verschillende composities uit de nieuwe uitgave heb mogen spelen. Kee trad hierbij zelf als zanger op en las met krachtige stem verschillende van de verhalen en anekdotes. Aan het slot begaf de grote improvisator zich naar het hoofdorgel en gaf voor de gefascineerde toehoorders een improvisatie over de letters A-Es-E-D-A met een dansend slot en vol Amsterdamse humor.

Eén van de vele andere hoogtepunten in die jaren was de introductie op orgel van zijn bundel psalmbewerkingen Credo. De leraar registreerde voor mij en lichtte zijn werk daarbij zelf toe.
Als regeringsopdracht schreef Kee een suite voor cembalo of orgel, waarvan ik ook een eerste uitvoering in het bijzijn van de meester heb mogen geven in de Waalse kerk te Amsterdam. Dit werk droeg hij op aan Gustav Leonhardt.

Ter gelegenheid van z'n tachtigste verjaardag bracht Cor Kee zijn eerste en enige grammofoonplaat uit, getiteld MINIATUREN in en uit diverse tyden en stylen . Hij speelt daarop eigen werken en improviseert. Met een verbluffende rijkdom aan klankschakeringen laat Kee het prachtige Oudekerksorgel horen. Het is een uniek portret van een groot organist en improvisator. Ik mocht hierbij registreren en maakte mee dat tijdens de improvisatie de lessenaar op Kee's handen viel en hij het ding al spelend wegwerkte. Op de platenhoes schrijft hij hierover: "Een grote aantrekkelijkheid bij het improviseren is, dat toevalligheden en fouten de fantasie van het improviseren ten goede kunnen beïnvloeden en nieuwe impulsen geven".

Ook schreef de veelzijdige meester een compositie voor draaiorgel voor de Buzzy Drone, een draaiorgel in het bezit van het Stedelijk museum te Amsterdam. Andere werken die ik hier niet onvermeld wil laten zijn o.a. Organ music for concert en study purposes, opgedragen aan mijzelf, en een werk voor koor en orgel. De Vier Zaligsprekingen, opgedragen aan en uitgevoerd door de Sweelinck Cantorij o.l.v. Willem Vogel.
Ik zal Cor Kee met grote dankbaarheid blijven gedenken. Hij was een musicus die altijd "bij de tijd" is gebleven.

Annelies Paanakker-Riemens

Bron: de Orgelvriend februari 1997

In memoriam Cor Kee

Vrijdag overleed Cor Kee. De nestor van de Nederlandse orgelkunst is 96 jaar geworden. Hij noemde zich een Zaankanter, zelfs een hoekige Zaankanter. Dat was hij ook. De barbierszoon was een tikkeltje eigenzinnig, maar vooral streng voor zichzelf én voor een schare leerlingen die hij in al die jaren in de orgelkunst onderwees. Dat deed hij aan het Utrechts Conservatorium en tijdens speciale cursussen, zoals hij die in Haarlem aan de Zomeracademie gaf. Daarbij ging het vooral om orgelimprovisatie, het handelsmerk van Cor Kee, waardoor hij wereldberoemd werd. Later werd Kee in Utrecht hoofdleraar voor kerkelijk orgelspel.

Een muzikaal profiel schetsen van deze legendarische figuur is niet gemakkelijk. Hij laat zich niet in een hokje plaatsen. Zijn eerste orgelonderricht ontving hij van zijn Zaanse plaatsgenoot Jan Zwart. Wat kon Kee vertellen over zijn gesprekken met Zwart tijdens hun wandelingen door de Amsterdamse stegen en wallen, op weg naar "de Kloof"!

,,We hebben destijds veel met elkaar gekibbeld over de orgeltechniek en de interpretatie van een aantal orgelwerken. We gingen uit elkaar en kwamen ook weer tot elkaar. In de kern van de zaak waren we het steeds weer eens. Zwart hield me voor mezelf te zijn. Vooral hem niet na te doen. Er moest van zijn melodiek en harmoniek geen conservenfabriek worden opgericht. Ik moest mijn eigen taal zoeken", aldus Kee in 1975.

Hij vertelde dat naar aanleiding van zijn eerste orgeluitgaven onder het pseudoniem Orgelius. Later betitelde hij deze ''stukjes'' uit de jaren twintig tot jeugdzonden. Echt spijt heeft hij er nooit van gehad. ,,Het hoorde helemaal bij die tijd en veel mensen hebben plezier aan dit ''voer'' gehad", zei hij. Eenmaal van zijn pseudoniem afgestapt, kwam Kee met zijn bundels "Inleidingen tot de Psalmen", die enkele jaren geleden zelfs een herdruk beleefden. Daarin was Kee nog niet helemaal los van Orgelius, zo gaf hij zelf toe, ,,maar Keulen en Aken zijn toch ook niet op één dag gebouwd?"

Weer later raakte Kee onder invloed van religieuze bewegingen en de moderne schilderkunst. Dat resulteerde in een min of meer expressionistische klankentaal, die hij uitermate knap wist te verbinden met een contrapuntische structuur. Een voorbeeld hiervan zijn zijn drie vlak voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog gecomponeerde en bij Alsbach uitgegeven bundels "Psalmen voor Orgel". Ze werden in 1989 door Jan Jongepier op cd gezet. Ze vormden een doorbraak, niet alleen in Kee's eigen oeuvre, maar tevens in de geschiedenis van de protestantse kerkmuziek in ons land. Kee paste hierin een strikt modale schrijfwijze toe, ontleend aan de melodieën van de Psalmen. Polyfone vormen als canon en fuga en verwerking van motieven verbond hij met een nieuw harmonisch klankidioom. Dat leverde in toenmalige oren soms vreemde dissonanten op. Nu klinken ze verrassend en zijn ze het station dat toen modern heette al ver gepasseerd.

Het credo van Kee
Jarenlang heeft Cor Kee min of meer in dit klankidioom gecomponeerd. De ene keer wat simpel, een andere keer wat gecompliceerder. Vele bundels met psalmbewerkingen verschenen bij Ars Nova, toegespitst op gebruik in de eredienst voor amateur en vakman.

In de jaren zestig sloeg Kee een nieuw pad in. Veel vrije, niet-koraalgebonden werken ontstonden toen, waarin hij zich bediende van sereële schrijfwijzen. Niet iedereen heeft hem in de "Reeksveranderingen I en II", de "Organ music for concert and study purposes" en de "Suite for harpsichord or organ" kunnen volgen. In 1978 volgde zijn "Credo", vijftig psalmbewerkingen voor orgel. Daarin verbond hij elementen uit het verleden met nieuwe uitdrukkingsvormen. Melodische en ritmische eenheden vlocht hij in elkaar. Heel vreemd soms, dat patronenspel. ,,Ik moest het zo opschrijven. Telkens wanneer ik iets in mijzelf hoorde klinken, pakte ik potlood en papier. Zo werd het mijn Credo", vertrouwde Kee mij destijds toe.

De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat Kee in zijn simpelste koraalbewerkingen over de psalmen wel eens wat al te simpeltjes kon zijn. Sommige dingen ontstijgen het priegelwerk maar nauwelijks. Wellicht valt dat toe te schrijven aan zijn nimmer aflatende roep aan beginnende improvisatiestudenten om hun kersenpit te gebruiken. ,,Je moet weten wat je doet en over twintig maten nog weten wat je gedaan hebt".

Zo klonk het en zal het niet meer klinken. Cor Kee is niet meer. De stroom van zijn muzikale denken, dat, zoals hij altijd zei, vanuit de polsslag diende te gebeuren, heeft opgehouden. Zijn polsslag klopt niet meer. ,,Zeg maar tegen de lezers dat Israëls God goed voor mij is", zei hij bij zijn negentigste verjaardag. Hij had toen geen behoefte aan een interview.

Vlak voor zijn 95e verjaardag sprak hij nog voluit over de blijdschap van het geloof. Daaruit putte hij kracht. Op zijn verzoek las ik hem voor uit de Kolossensenbrief, waarin Paulus schrijft hoe hij getrokken is uit de macht der duisternis en overgezet is in het Koninkrijk van de Zoon van Zijn liefde. Kee: ,,Paulus preekte naar het hart, het hart van Jeruzalem. Zo speelde ik de mensen naar het hart, naar het hart van Jeruzalem, máár... het hart van Jeruzalem is zondag!" (A. M. Alblas)

Bron: Reformatorisch Dagblad

Cor Kee 1900-1997

ZAANDAM - In zijn woonplaats Zaandam overleed vrijdag Cor Kee, 96 jaar oud. Hij was op 24 november 1900 in dezelfde stad geboren. Tot enkele maanden geleden woonde hij nog zelfstandig in zijn eigen woning. Deze eigenzinnige musicus, organist, componist, improvisator en pedagoog maakte vanaf de jaren '50 grote naam als leraar voor orgelimprovisatie. Improviseren zat hem in het bloed; in de jaren dertig gaf hij al improvisatieconcerten die zo befaamd waren dat in 1939 het blad 'The Organ' hem 'a great improviser' noemde. Vanaf 1957 was Cor Kee vele jaren docent voor improvisatie aan de Zomeracademie in Haarlem.

Organisten uit heel de wereld studeerden bij hem. Tot in de jaren zestig nam iedere Nederlander die goed wilde leren improviseren les bij Cor Kee: Jan Welmers, Bert Matter, Wim Dalm, Klaas Bolt en Bernard Bartelink. En zijn zoon Piet, die zijn talent van improvisator erfde.

De jonge Cor Kee nam orgelles bij Jan Zwart; later studeerde hij een jaar bij Jean Baptiste de Pauw. Hij volgde ook compositieles bij Sem Dresden. Kee was op allerlei fronten actief: hij gaf orgel- en pianolessen, doceerde muziektheorie, componeerde muziek voor orgel, beiaard en blaasorkest. Vanaf 1915 was hij organist van Doopsgezinde Gemeenten in de Zaanstreek en Amsterdam, van 1923 tot 1971 was hij verbonden aan de Lutherse Gemeente te Amsterdam. Tot 1935, toen de kerk gesloten werd, bespeelde hij het Bätzorgel in de Ronde Lutherse Kerk. Hij sprak er met grote liefde over.

Cor Kee was een origineel man. Ondanks de lessen van bekende musici beschouwde hij zichzelf als autodidact. Ik denk dat hij daarin gelijk had. In 1995 vertelde hij me nog hoe hij altijd zocht naar klanken, hoe hij kennis nam van Debussy en Bartok toen dat nog nieuwe muziek was. De orgelsonates van Hindemith voerde hij kort na verschijnen uit. In 1949 al speelde hij muziek van Messiaen.

Deze zin voor vernieuwing leidde bij hem niet tot aversie tegen romantiek die bij veel van zijn generatiegenoten. Bekend werd Kee met zijn drie bundels Psalmen voor Orgel uit 1939, 1944 en 1948. Die vallen op door een gebruik van kerktoonsoorten, polyfone technieken, barokke motiefbehandeling en een doordacht en soms uitdagend gebruik van dissonanten. Karakteristieken die je ook ziet in de neobarok van de Duitser Hugo Distler. Echter, waar Distler anti-romantisch is, zich afzette tegen Duitse orgelromantiek van Reger en Karg-Elert en componeerde voor het uit de 15e en 17e eeuw stammende Jacobi-orgel in Lübeck, gaf Cor Kee registraties voor zijn romantische Witte orgel in de Oude Lutherse Kerk. De aanwijzingen voor articulaties in deze werken zijn uiterst gedifferentieerd en suggestief.

In de jaren zestig veranderde hij zijn compositiestijl: twaalftoonstechniek,geleide improvisatie, half open registers zijn de avantgardistische elementen in werken als Reeksveranderingen I en II (1964/66), Phases for Organ (1968) en Organ Music for Concert and Study-purposes (1972). In 1978 kwam zijn bundel Credo uit: 50 psalmbewerkingen, waarin verworvenheden uit het componeren na 1960 in verband gebracht werden met psalmmelodieën. Op het moment dat Credo verscheen was het tij in de Nederlandse orgelwereld gekeerd: de motivatie voor vernieuwing van het orgelspel in de eredienst had plaats gemaakt voor een interesse in historische begeleidings-en improvisatiepraktijken. Wellicht daardoor kreeg Credo niet de verdiende aandacht.

Hoe speelde Cor Kee? In de jaren 1963 tot 1966 heb ik hem veel horen en zien spelen. Ik zat als jongen tussen 12 en 15 jaar tijdens de diensten naast hem aan de klavieren in de Oude Lutherse Kerk. Tijdens de diensten improviseerde Cor Kee; stijl- en sfeervolle muziek die waardig en warm klonk. Tijdens het spelen was hij zeer geconcentreerd. Zijn aanslag was zeer bijzonder: de verschillende registraties kregen een behandeling naar hun eigen aard. Het legato was zeer sprekend en zangerig tegelijk, de niet-gebonden speelmanieren waren zeer gedifferentieerd.

JOS VAN DER KOOY

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.
Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

05.09 | 20:54

Mooie en informatieve tekst

...
03.01 | 14:15

Mooi om (toevallig eigenlijk) hier te komen 20 jaar na het overlijden van Cor Kee.

...
18.02 | 14:09

Zet deze video erbij:
https://www.youtube.com/watch?v=oTsDgY6CqEM.
Kee's muziek klinkt aanzienlijk beter op een fraaie Witte
dan op een electronicum.

...
22.01 | 00:56

Wat een tijd. de vijftige jaren. Wat heeft mijn Opa daar vaak over vertelt, dat hij naar de samenkomsten ging van Hermann Zeiss. Wat een beleving.......

...
Je vindt deze pagina leuk