Werk en leven van Cor Kee

Organist en componist Cor Kee werd op 24 november 1900 in Zaandam geboren en bleef die stad heel zijn leven trouw. Op jeugdige leeftijd trad hij vele malen op als concertzanger.

Opgeleid door onder anderen de 'grote' Jan Zwart en Piet Stelder koos Cor Kee uiteindelijk voor het orgel. Later studeerde hij een jaar bij Jean Baptiste de Pauw. Ook volgde hij compositieles bij Sem Dresden en zang bij Thom Denijs. Dat duurde betrekkelijk kort, want de jonge Kee zocht al spoedig zijn eigen weg.

Tot op hoge leeftijd speelde hij een zeer belangrijke rol in de Nederlandse en internationale orgelwereld. Kee was op allerlei fronten actief: hij gaf orgel- en pianolessen, doceerde muziektheorie, componeerde muziek voor orgel, beiaard en blaasorkest.

Vanaf z'n vijftiende jaar was hij organist van Doopsgezinde Gemeente in Westzaan. Via de Doopsgezinde Gemeente van Koog aan de Zaan raakte hij van 1923 tot 1972 verbonden aan de Evangelisch Lutherse Gemeente te Amsterdam. Tot 1935, toen de kerk gesloten werd, bespeelde hij het Batzorgel in de Ronde Lutherse Kerk gelegen aan het Singel.

Orgelius
Daarna volgde hij Jaques Bonset op in de Oude Lutherse Kerk aan het Spui. Het Witte-orgel dwong hem zijn inzet voor de liturgie te regelen naar de klank van dat instrument en de akoestiek van de kerk. Vindingrijk benutte hij de voorhanden zijnde middelen ten gunste van een daar passende stijl. Kee componeerde veel orgelwerken. Aanvankelijk deed hij dat onder het pseudoniem Orgelius.

De eigenzinnige musicus, organist, componist, improvisator en pedagoog maakte vanaf de jaren '50 grote naam als leraar voor orgelimprovisatie. Improviseren zat hem in het bloed; in de jaren dertig gaf hij al improvisatieconcerten die zo befaamd waren dat in 1939 het blad 'The Organ' hem 'a great improviser' noemde.

Vanaf 1957 was Cor Kee vele jaren docent voor improvisatie aan de Zomeracademie in Haarlem. Bovendien maakte hij enige malen deel uit van de jury tijdens het Haarlemse improvisatieconcours. Kee, die veel orgelconcerten gaf op radio en televisie, genoot internationale vermaardheid.

Als docent op dat gebied gaf hij in vele landen les. Als hoofddocent orgel was hij van 1958 tot 1965 verbonden aan het Utrechts Conservatorium in Utrecht. Hij leidde ook als privé-docent veel organisten op.
Tot in de jaren zestig namen organisten die goed wilde leren improviseren les bij Cor Kee: Jan Welmers, Bert Matter, Jan Jansen, Wim Dalm, Klaas Bolt, Bernard Bartelink en zoon Piet Kee, die zijn talent van improvisator erfde.

Tijdens het lesgeven zong hij dikwijls met zijn mooie stem mee. Hij trachtte aldus duidelijk te maken dat bij de vertolking van instrumentale muziek 'ademend' diende te worden gedacht. Bij Kee zelf kwam elke toon precies op het juiste moment en met de juiste zwaarte. Mathematische orde en agogische vrijheid doseerde hij in een volstrekt natuurlijke samenhang.

Grondige pianostudie achtte hij noodzakelijk vanwege de ook bij het orgel van belang zijnde afregeling der spierdruk. Een soevereine aanslagcultuur bepaalde de kwaliteit van zijn voordracht. Het toucher was uiterst kernachtig en toch mild. Zoon Piet zei eens: 'Mijn vader heeft fluweel op zijn vingers' ' Geen muziek zonder poëzie' vond Cor Kee, die vanuit een ruime blik ook interesse had voor schilder- en bouwkunst en zijn leerlingen op de samenhang tussen de kunsten wees. Wat oude muziek betreft, stond hij gereserveerd tegenover musici die beweerden precies te weten hoe die moest worden geïnterpreteerd. Hij veroordeelde weliswaar nadrukkelijk stilistisch geknoei, maar meende als een in zijn eigen tijd staande kunstenaar te moeten waarschuwen voor zielloos historiserend gepeuter. Menigmaal zei hij: ,,Speel dat toch vooral móói…''

Messiaen
Ongeveer tot zijn zeventigste speelde Kee in de Spuikerk. De lespraktijk werd geleidelijk afgebouwd. Hij sprak met grote liefde over het lesgeven. Cor Kee was een origineel man. Ondanks de lessen van bekende musici beschouwde hij zichzelf als autodidact. Kee zocht altijd naar klanken, nam kennis van Debussy en Bartok toen dat nog nieuwe muziek was. De orgelsonates van Hindemith voerde hij kort na verschijning uit. In 1949 al speelde hij muziek van Messiaen. Deze zin voor vernieuwing leidde bij hem niet tot aversie tegen romantiek zoals bij veel van zijn generatiegenoten.


Met zijn drie bundels Psalmen voor Orgel uit 1939, 1944 en 1948 speelde hij een pioniersrol in de Hollandse koraalkunst. De bundels vallen op door gebruik van kerktoonsoorten, polyfone technieken, barokke motiefbehandeling en een doordacht en soms uitdagend gebruik van dissonanten. Karakteristieken die ook terug te vinden zijn in de neobarok van de Duitser Hugo Distler. Echter, waar Distler antiromantisch is, zich afzette tegen Duitse orgelromantiek van Reger en Karg-Elert en componeerde voor het uit de 15e en 17e eeuw stammende Jacobi-orgel in Lubeck, gaf Cor Kee registraties voor zijn romantische Witte orgel in de Oude Lutherse Kerk. De aanwijzingen voor articulaties in deze werken zijn uiterst gedifferentieerd en suggestief. Goed is het te vermelden dat Cor Kee zich als componist nooit door kortstondige modes van de wijs liet brengen.

Phases for Organ
De Neobarok ging niet aan hem voorbij, maar ondertussen volgde hij alle fasen van de muzikale ontwikkeling, waarbij hij met figuren als Debussy, Ravel, Strawinsky en Schônberg werd geconfronteerd. Zo kwam hij bij het twaalftoonsysteem, een techniek waarvan hij zich als immer tevoren met dichterlijke toewijding bediende. In de jaren zestig veranderde hij zijn compositiestijl: twaalftoonstechniek, geleide improvisatie, half open registers zijn de avant-gardistische elementen in werken als Reeksveranderingen 1 en II (1964/66), Phases for Organ (1968) en Organ Music for Concert and Study-purposes (1972). Voor de opening van theater De Speeldoos te Zaandam (in 1971) componeerde hij het nummer 'Blijde Incomste' voor koperblazers, slagwerk en piano. In 1975 kwam de compositie 'Amsterdam, 700 jaar lusthof' tot stand.

In 1978 kwam zijn bundel Credo uit: 50 psalmbewerkingen, waarin verworvenheden uit het componeren na 1960 in verband gebracht werden met psalmmelodieën. Op het moment dat Credo verscheen was het tij in de Nederlandse orgelwereld gekeerd: de motivatie voor vernieuwing van het orgelspel in de ere dienst had plaats gemaakt voor een interesse in historische begeleidings- en improvisatiepraktijken. Wellicht daardoor kreeg Credo niet de verdiende aandacht.

Cor Kee heeft in elke periode van zijn leven zeer goede muziek geschreven, zowel eenvoudige als moeilijke. Zijn composities blijven in de handel verkrijgbaar, menigeen onderkent de waarde ervan en docenten gebruiken ze bij hun onderwijs. De improvisaties van Cor Kee werden gekenmerkt door een beheerste vormgeving, weloverwogen registraties en de reeds genoemde 'beeldende' aanslag. Hoe speelde Cor Kee? Tijdens de diensten improviseerde Cor Kee; stijl- en sfeervolle muziek die waardig en warm klonk. Tijdens het spelen was hij zeer geconcentreerd. Zijn aanslag was zeer bijzonder: de verschillende registraties kregen een behandeling naar hun eigen aard. Het legato was zeer sprekend en zangerig tegelijk, de niet-gebonden speelmanieren waren zeer gedifferentieerd. Zijn jaarlijkse concertseries in de Oostzijderkerk te Zaandam zijn het vermelden waard.

Ridder
In 1978 promoveerde Frances Heusinkveld aan de universiteit van lowa op een proefschrift over Kee's leven en werken. Kee was ridder in de orde van Oranje-Nassau en erelid van de Nederlandse Organistenvereniging.

In 1980 werd hem de Cultuurprijs van de gemeente Zaanstad overhandigd.

Cor Kee heeft met zijn vrouw vele jaren in een klein bejaardenhuisje aan het Pieter Lakplantsoen in Zaandam gewoond. Door ruimtegebrek werd het orgel vervangen door een keyboard. Zo bleef hij - aan tafel gezeten - nog componeren. Na het overlijden van zijn vrouw bleef hij nog vele jaren zelfstandig wonen. Het streven naar onafhankelijkheid was een markante trek van zijn karakter. Op 3 januari 1997 stierf Cor Kee, 96 jaar oud. Hij was tot het einde helder van geest en geïnteresseerd in al wat van waarde is. Op zijn uitdrukkelijk verzoek is zijn heengaan publiekelijk bekend gemaakt met de woorden 'Bevorderd tot heerlijkheid'.


Bronvermelding: Jos van der Kooy, Cor Kroonenberg, Peter van den Dongen, Encyclopedie van de Zaanstreek

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.

Willem van Twillert | Antwoord 27.04.2015 20.52

Fijn een website over leven en werk van Cor Kee. Goed dat dit gebeurt. Altijd gooed dat er zo veel mogelijk orgel-geschiedschrijving plaatsvindt. Dank.

Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

05.09 | 20:54

Mooie en informatieve tekst

...
03.01 | 14:15

Mooi om (toevallig eigenlijk) hier te komen 20 jaar na het overlijden van Cor Kee.

...
18.02 | 14:09

Zet deze video erbij:
https://www.youtube.com/watch?v=oTsDgY6CqEM.
Kee's muziek klinkt aanzienlijk beter op een fraaie Witte
dan op een electronicum.

...
22.01 | 00:56

Wat een tijd. de vijftige jaren. Wat heeft mijn Opa daar vaak over vertelt, dat hij naar de samenkomsten ging van Hermann Zeiss. Wat een beleving.......

...
Je vindt deze pagina leuk